Waarom een testament geen overbodige luxe is
Meer dan de helft van de Nederlanders heeft geen testament. Dat blijkt uit cijfers van de Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie (KNB). En dat is eigenlijk vreemd, want zonder testament bepaalt de wet wie uw erfgenamen zijn en hoeveel zij krijgen. Dat is niet altijd wat u zou willen.
Zonder testament geldt het wettelijk erfrecht. Uw partner en kinderen erven in gelijke delen, met een wettelijke verdeling waarbij de langstlevende partner alle bezittingen krijgt en de kinderen een vordering op de langstlevende. Dat klinkt redelijk, maar er zitten haken en ogen aan. Stiefkinderen erven bijvoorbeeld niets. Samenwoners zonder samenlevingscontract ook niet. En uw favoriete neef of dat goede doel waar u al jaren aan doneert? Vergeet het maar.
Wat kunt u regelen in een testament?
Een testament geeft u controle. U bepaalt wie wat krijgt, en u kunt voorwaarden stellen. De meest voorkomende bepalingen zijn:
Erfgenamen aanwijzen — U kunt iedereen tot erfgenaam benoemen: familieleden, vrienden, goede doelen. U kunt ook wettelijke erfgenamen uitsluiten, al kunnen kinderen altijd een beroep doen op hun legitieme portie (de helft van hun wettelijk erfdeel).
Legaten — Een legaat is een specifiek bedrag of voorwerp dat u nalaat aan iemand. Bijvoorbeeld: 'Mijn schilderijencollectie gaat naar mijn nicht.' De rest van de erfenis wordt verdeeld onder de erfgenamen.
Executeur benoemen — De executeur regelt de nalatenschap: inventariseren, schulden betalen, aangifte erfbelasting doen, en verdelen. Zonder executeur moeten alle erfgenamen samen beslissen, en dat leidt regelmatig tot conflicten.
Uitsluitingsclausule — Hiermee zorgt u ervoor dat de erfenis van uw kind niet in de gemeenschap van goederen valt. Als uw kind later scheidt, hoeft de ex-partner niet mee te delen in de erfenis. Steeds meer ouders nemen dit op — begrijpelijk gezien het scheidingspercentage.
Tweetrapstestament — Een slimme constructie waarbij de langstlevende partner eerst alles erft, en het restant na diens overlijden naar de kinderen gaat. Dit bespaart erfbelasting omdat er maar één keer belasting wordt geheven in plaats van twee keer.
De procedure: eenvoudiger dan u denkt
Een testament laten maken is geen ingewikkeld juridisch proces. U maakt een afspraak bij de notaris, bespreekt uw wensen, en de notaris stelt een concept op. Na eventuele aanpassingen ondertekent u het definitieve testament. Het origineel wordt bewaard bij de notaris en geregistreerd in het Centraal Testamentenregister (CTR).
De hele procedure duurt meestal twee afspraken van elk een half uur tot een uur. Tussen de eerste bespreking en de ondertekening zit doorgaans een week of twee. U kunt uw testament op elk moment wijzigen of herroepen — u hoeft alleen een nieuw testament te laten opstellen.
Wat kost een testament?
De kosten variëren per notariskantoor en per complexiteit. Een eenvoudig testament kost gemiddeld tussen de €300 en €500. Een uitgebreider testament met specifieke legaten, een tweetrapsbepaling of andere bijzondere clausules kan oplopen tot €750 of meer. Wilt u tegelijk een levenstestament (waarin u regelt wie beslissingen neemt als u dat zelf niet meer kunt)? Reken dan op €400 tot €600 extra.
Vergelijk altijd een paar notarissen. De tarieven zijn vrij en kunnen flink uiteenlopen. De KNB heeft een zoekfunctie op notaris.nl waarmee u notarissen in uw regio kunt vinden en tarieven kunt opvragen.
Fiscale voordelen van een testament
Een goed opgesteld testament kan duizenden euro's aan erfbelasting besparen. Hoe? Door slim gebruik te maken van vrijstellingen en tariefverschillen.
Verdeling over meer erfgenamen — Elke erfgenaam heeft een eigen vrijstelling. Door uw vermogen te verdelen over meer personen — bijvoorbeeld ook kleinkinderen — benut u meer vrijstellingen.
Legaten aan ANBI's — Legaten aan goede doelen met ANBI-status zijn vrijgesteld van erfbelasting. Bovendien verkleint u daarmee de belastbare nalatenschap voor de andere erfgenamen.
Vruchtgebruik-constructie — U kunt de langstlevende partner het vruchtgebruik van de nalatenschap geven, terwijl de kinderen de blote eigendom krijgen. De waarde van het vruchtgebruik hangt af van de leeftijd van de langstlevende — hoe ouder, hoe lager de waarde, en hoe lager de erfbelasting voor de kinderen.
Veelgemaakte fouten
De grootste fout is helemaal geen testament maken. Maar er zijn meer valkuilen. Sommige mensen maken een handgeschreven testament zonder notaris. Dat is in Nederland niet geldig — een testament moet altijd via een notaris. Anderen vergeten hun testament aan te passen na een scheiding, hertrouwen of de geboorte van een kind. Een verouderd testament kan tot ongewenste situaties leiden.
Een andere veelgemaakte fout: de legitieme portie vergeten. U kunt uw kinderen onterven, maar zij houden altijd recht op hun legitieme portie — de helft van wat zij wettelijk zouden erven. Dat is een vordering in geld, geen recht op specifieke goederen. Maar het kan wel tot financiële problemen leiden als de langstlevende partner alles nodig heeft om van te leven.
Levenstestament: ook belangrijk
Naast een regulier testament is een levenstestament steeds populairder. Hierin regelt u wie beslissingen neemt over uw financiën en medische zaken als u dat zelf niet meer kunt — bijvoorbeeld door dementie of een ongeluk. Zonder levenstestament moet uw familie naar de kantonrechter om bewind aan te vragen. Dat kost tijd, geld en energie op een moment dat het toch al moeilijk is.
Het Nibud raadt aan om naast uw testament ook een levenstestament op te stellen. De combinatie van beide documenten geeft u maximale regie over uw financiële en persoonlijke zaken — nu en na uw overlijden.