Erfbelasting: wat u echt moet weten
Wanneer iemand overlijdt en u erft, wil de Belastingdienst een deel van die erfenis. Dat is erfbelasting — vroeger heette het successierecht, maar de naam is veranderd in 2010. De essentie is hetzelfde gebleven: hoe meer u erft en hoe verder u qua familieband van de overledene afstaat, hoe meer belasting u betaalt.
Veel mensen worden overvallen door de hoogte van de erfbelasting. U erft een huis van uw ouders, en plotseling moet u tienduizenden euro's afdragen. Dat voelt onrechtvaardig, en dat begrijp ik. Maar met de juiste kennis kunt u vooraf inschatten wat er op u afkomt — en soms ook maatregelen nemen om de belastingdruk te verlagen.
De tarieven: twee schijven
De erfbelasting kent twee tariefschijven. Het tarief hangt af van de waarde van de erfenis boven de vrijstelling én van uw relatie tot de overledene. De Belastingdienst maakt onderscheid tussen drie groepen:
Groep 1 — partner en kinderen: 10% over de eerste €138.641 (bedrag 2026), 20% over het meerdere. Groep 1A — kleinkinderen: 18% over de eerste €138.641, 36% over het meerdere. Groep 2 — overige erfgenamen (broers, zussen, nichten, neven, vrienden): 30% over de eerste €138.641, 40% over het meerdere.
Die tariefverschillen zijn fors. Een vriend die €200.000 erft, betaalt al snel meer dan het dubbele van wat een kind zou betalen over hetzelfde bedrag. De wetgever vindt kennelijk dat familieleden meer recht hebben op een belastingvoordeel bij een erfenis.
Vrijstellingen: hoeveel is onbelast?
Voordat u begint te rekenen, trekt u eerst de vrijstelling af. Elke erfgenaam heeft recht op een vrijstelling, en ook hier maakt de familierelatie het verschil:
De partnervrijstelling bedraagt circa €795.156 (2026). Dit is verreweg de hoogste vrijstelling. Een partner betaalt dus pas erfbelasting als de erfenis boven dit bedrag uitkomt. De kindvrijstelling is circa €25.187 per kind. Kleinkinderen hebben een vrijstelling van circa €25.187. Voor overige erfgenamen geldt een vrijstelling van slechts €2.658.
Er bestaat ook een verhoogde vrijstelling voor kinderen met een beperking: circa €63.836. Deze geldt als het kind door ziekte of een handicap niet in staat is om meer dan de helft te verdienen van wat gezonde leeftijdgenoten verdienen.
Rekenvoorbeeld: kind erft van ouder
Uw moeder overlijdt en u erft €300.000. De kindvrijstelling is €25.187. U betaalt dus erfbelasting over €300.000 - €25.187 = €274.813. Over de eerste €138.641 betaalt u 10% = €13.864. Over de resterende €136.172 betaalt u 20% = €27.234. Totale erfbelasting: €41.098. Dat is bijna 14% van de totale erfenis.
Rekenvoorbeeld: vriend erft
Een goede vriend laat u €100.000 na. De vrijstelling voor overige erfgenamen is €2.658. U betaalt erfbelasting over €97.342. Tarief groep 2: 30% over de eerste schijf. Dat is €97.342 × 30% = €29.203. Bijna een derde van de erfenis gaat naar de Belastingdienst. Dat is een harde realiteit waar veel mensen niet op rekenen.
De eigen woning in de erfenis
Een woning erven brengt extra complexiteit met zich mee. De waarde van de woning voor de erfbelasting is de WOZ-waarde op het moment van overlijden. Dat kan flink afwijken van de marktwaarde — soms in uw voordeel, soms niet.
Het probleem: u moet erfbelasting betalen over de waarde van het huis, maar u heeft misschien niet genoeg contant geld om dat te doen. In dat geval kunt u uitstel van betaling aanvragen bij de Belastingdienst. U krijgt dan maximaal tien maanden uitstel. In uitzonderlijke gevallen is een langere betalingsregeling mogelijk.
Een alternatief is het huis verkopen en de erfbelasting uit de opbrengst betalen. Maar als u het huis wilt houden — bijvoorbeeld omdat u er woont of er emotionele waarde aan hecht — kan dat een lastige keuze zijn.
Aangifte doen
U moet binnen acht maanden na het overlijden aangifte erfbelasting doen. De Belastingdienst stuurt meestal een aangiftebiljet naar de contactpersoon van de nalatenschap. Doe de aangifte op tijd, want bij te laat indienen kan de Belastingdienst een boete opleggen.
De aangifte kunt u digitaal doen via Mijn Belastingdienst. U heeft hiervoor DigiD nodig. In de aangifte vermeldt u alle bezittingen en schulden van de overledene, de erfgenamen en hun aandeel. Als er een executeur-testamentair is aangesteld, doet die meestal de aangifte namens alle erfgenamen.
Schulden aftrekken
Van de erfenis mogen bepaalde kosten en schulden worden afgetrokken. Denk aan de uitvaartkosten (voor zover niet gedekt door een uitvaartverzekering), openstaande schulden van de overledene, en de kosten van de executeur. Dit verlaagt de grondslag waarover u erfbelasting betaalt. Bewaar alle bonnen en facturen zorgvuldig — de Belastingdienst kan erom vragen.
Verminderen van erfbelasting
Er zijn legale manieren om de erfbelasting te beperken. De meest gebruikte methode is schenken tijdens het leven. Elk jaar kunt u belastingvrij een bedrag schenken aan uw kinderen (circa €6.633 in 2026). Voor eenmalige verhoogde schenkingen gelden hogere vrijstellingen. Door tijdens uw leven al vermogen over te dragen, verkleint u de nalatenschap en dus de erfbelasting.
Een andere mogelijkheid is het opnemen van een uitsluitingsclausule of het maken van een testament met specifieke legaten. Een notaris kan u adviseren over de mogelijkheden die passen bij uw situatie. Het kost geld, maar kan op termijn veel meer besparen.