Ondernemersaftrek: een verzamelnaam
De term 'ondernemersaftrek' hoor je vaak, maar eigenlijk is het een verzamelnaam voor verschillende fiscale aftrekposten die beschikbaar zijn voor IB-ondernemers — ondernemers die hun bedrijf niet in een bv hebben ondergebracht. De Belastingdienst kent zes vormen van ondernemersaftrek, en de meeste ondernemers maken lang niet van allemaal gebruik. Dat is jammer, want elke aftrek verlaagt uw belastbaar inkomen en dus uw belastingaanslag.
Zelfstandigenaftrek: de basis
De zelfstandigenaftrek is de meest gebruikte faciliteit. In 2026 bedraagt deze circa €2.470. Het is een vast bedrag dat u aftrekt van uw winst uit onderneming, ongeacht hoe hoog die winst is. De enige voorwaarde is het urencriterium: u moet minimaal 1.225 uur per jaar aan uw onderneming besteden.
De zelfstandigenaftrek is de afgelopen jaren fors gedaald. In 2019 was het nog €7.280. De verlaging is onderdeel van een breder beleid om het fiscale verschil tussen werknemers en zelfstandigen te verkleinen. Het kabinet wil dat het niet langer fiscaal aantrekkelijker is om als zzp'er te werken dan als werknemer. Die ambitie is begrijpelijk vanuit beleidsperspectief, maar voor individuele ondernemers voelt het als een verslechtering.
Belangrijk: de zelfstandigenaftrek wordt afgetrokken tegen het basistarief van 36,97%, ook als u in de hoogste belastingschijf valt. Het effectieve voordeel is dus maximaal €2.470 × 36,97% = circa €913 per jaar.
Startersaftrek: extra voordeel in de beginjaren
Bent u in de afgelopen vijf jaar gestart als ondernemer? Dan kunt u de startersaftrek claimen: €2.123 extra, bovenop de zelfstandigenaftrek. U mag de startersaftrek maximaal drie keer toepassen in de eerste vijf kalenderjaren als ondernemer. De voorwaarden zijn dezelfde als voor de zelfstandigenaftrek: het urencriterium en ondernemerschap voor de inkomstenbelasting.
De startersaftrek is bedoeld om beginnende ondernemers een duwtje in de rug te geven. In de beginjaren zijn de inkomsten vaak nog onzeker en de kosten hoog. Die extra aftrek helpt om de belastingdruk in die kwetsbare fase te verlagen. Gecombineerd met de zelfstandigenaftrek levert het een aftrek op van circa €4.593 per jaar — niet te versmaden.
Aftrek speur- en ontwikkelingswerk (S&O)
Doet u innovatief werk? Dan kunt u mogelijk de S&O-aftrek claimen: €14.682 extra aftrek (2026). In combinatie met de startersaftrek wordt dit zelfs €22.870. De S&O-aftrek is bedoeld voor ondernemers die technisch-wetenschappelijk onderzoek doen of technisch nieuwe producten, processen of programmatuur ontwikkelen.
De lat ligt hoger dan bij de reguliere zelfstandigenaftrek. U moet een S&O-verklaring aanvragen bij de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO). De aanvraag is een administratieve klus, maar voor ondernemers die daadwerkelijk innoveren, is het de moeite meer dan waard. De aftrek is fors en kan duizenden euro's belasting besparen.
Meewerkaftrek
Als uw partner meewerkt in uw onderneming zonder daarvoor een vergoeding te ontvangen, kunt u de meewerkaftrek toepassen. De aftrek bedraagt een percentage van de winst, afhankelijk van het aantal uren dat uw partner meewerkt. Werkt uw partner minimaal 525 uur mee, dan is de aftrek 1,25% van de winst. Bij 1.750 uur of meer loopt dit op tot 4% van de winst.
In de praktijk is de meewerkaftrek bescheiden. Bij een winst van €60.000 en 875 meewerkuren is de aftrek 2% = €1.200. Het alternatief — uw partner een reëel loon betalen — is fiscaal vaak voordeliger. Uw partner bouwt dan eigen rechten op (zoals AOW en pensioen) en u trekt het loon af als bedrijfskosten. Of de meewerkaftrek of het reële loon gunstiger is, hangt af van uw specifieke situatie.
Stakingsaftrek
Stopt u met uw onderneming? Dan heeft u eenmalig recht op de stakingsaftrek: maximaal €3.630. Dit bedrag mag u aftrekken van de stakingswinst — de winst die u realiseert doordat u bedrijfsmiddelen verkoopt of overdraagt aan privé. De stakingsaftrek is beperkt: u kunt het niet meer dan drie keer in uw leven gebruiken, en het totale bedrag over al uw stakingen heen mag niet meer bedragen dan €3.630.
Het urencriterium in de praktijk
Het urencriterium van 1.225 uur is voor veel ondernemers het struikelblok. Werkt u parttime als zzp'er naast een baan in loondienst? Dan moet u aantoonbaar 1.225 uur per jaar aan uw onderneming besteden. Dat is ruim 23 uur per week — een flinke tijdsinvestering bovenop uw reguliere baan.
De Belastingdienst let hier scherp op. Een globale inschatting is niet voldoende — u moet een urenadministratie bijhouden. Noteer per dag welke werkzaamheden u voor uw onderneming verricht en hoeveel tijd dat kostte. Dat hoeft niet op de minuut nauwkeurig, maar het moet wel geloofwaardig en controleerbaar zijn.
Alle uren die u aan uw onderneming besteedt tellen mee: niet alleen facturabele uren, maar ook acquisitie, netwerken, administratie, reistijd naar klanten, bijscholing en het bijhouden van vakliteratuur. Bij de meeste fulltime zzp'ers is 1.225 uur geen probleem. Bij parttimers is het de vraag of het urencriterium haalbaar is.
Afbouw en toekomst
De ondernemersaftrek staat onder druk. Het kabinet heeft de zelfstandigenaftrek de afgelopen jaren verlaagd van €7.280 naar circa €2.470. Verdere verlaging of zelfs afschaffing is niet uitgesloten. De politieke consensus is dat het verschil in belastingdruk tussen werknemers en zelfstandigen te groot is, en de ondernemersaftrek is een van de instrumenten waarmee dat verschil wordt verkleind.
Voor ondernemers betekent dit: benut de aftrekposten zolang ze bestaan, maar bouw uw bedrijfsmodel niet op rond fiscale voordelen. Een goede onderneming is winstgevend ongeacht de belastingregels. De fiscale faciliteiten zijn een bonus, geen fundament.