Automatisch fiscaal partner bij samenwonen?
Anders dan bij trouwen wordt u bij samenwonen niet automatisch fiscaal partner. U wordt pas fiscaal partner als u aan minimaal één voorwaarde voldoet: u heeft een notarieel samenlevingscontract, u heeft samen een kind, u bent elkaars pensioenpartner, u bent samen eigenaar van een woning, of één van u heeft een minderjarig kind dat op hetzelfde adres staat ingeschreven. Zonder een van deze voorwaarden bent u huisgenoten, niet fiscaal partners.
Voordelen van fiscaal partnerschap bij samenwonen
De voordelen zijn identiek aan die van gehuwden: verdeling van aftrekposten (hypotheekrente, giften, zorgkosten), verdeling van box 3-vermogen, dubbele box 3-vrijstelling (€114.000 samen), en gezamenlijke optimalisatie via het aangifteprogramma. Bij ongelijke inkomens kan de besparing honderden tot duizenden euro's bedragen. Maar er zijn ook nadelen, met name voor toeslagen.
Nadelen: toeslagen onder druk
Als fiscaal partner worden uw inkomens samen geteld voor de toeslagberekening. Had u als alleenstaande recht op zorgtoeslag, huurtoeslag en kindgebonden budget? Als fiscaal partner kan het inkomen van uw partner deze toeslagen doen vervallen. De alleenstaande-ouderkop (€3.848 per jaar) vervalt automatisch. Bereken vóór het samenwonen wat de financiële gevolgen zijn — soms is het verlies aan toeslagen groter dan het belastingvoordeel.
Samenlevingscontract: wanneer nodig?
Een notarieel samenlevingscontract kost €200-500 bij de notaris. Het is niet alleen fiscaal relevant (het maakt u fiscaal partner), maar ook juridisch: het regelt de verdeling van kosten, bezittingen en pensioenrechten bij uit elkaar gaan. Zonder contract heeft u bij scheiding weinig rechten. Voor de erfbelasting is een samenlevingscontract essentieel: zonder contract betaalt uw partner het hoge tarief (30-40%) in plaats van het lage tarief (10-20%) over een erfenis.
Uit elkaar gaan zonder huwelijk
Bij het verbreken van een samenwoning zonder samenlevingscontract heeft u juridisch nauwelijks aanspraken. Fiscaal gezien eindigt het partnerschap aan het einde van het kalenderjaar (u kunt dat jaar nog kiezen voor gezamenlijke aangifte). Voor toeslagen kan het eerder effect hebben. Geef wijzigingen direct door aan de Belastingdienst/Toeslagen om terugvorderingen te voorkomen.
Samenwonen met een huisgenoot vs. partner
Woont u samen met iemand die géén fiscaal partner is (huisgenoot, vriend, familielid)? Dan verandert er fiscaal weinig — u doet ieder apart aangifte. Maar let op: voor de huurtoeslag telt het inkomen van álle bewoners op het adres mee, ook van huisgenoten die geen partner zijn. Dit kan uw recht op huurtoeslag verlagen of doen vervallen, zelfs als u een laag eigen inkomen heeft.